آینده فلسطین در غزه رقم می خورد… / لیلا شهید، سفیر پیشین فلسطین درفرانسه و اتحادیه اروپا / ترجمه از بهروز عارفی

ندا یافی – شما خواستید که این مصاحبه را در زمان خاصی انجام دهید یعنی روز جهانی پناهندگان، روز ٢١ ژوئن. آیا این مسئله امروز نیز اساسی ا ست؟ آیا دلیل انفجار در غزه که شما درباره اش بسیار در رسانه ها گفتگو کرده اید، همین امر است؟ ادامه خواندن Continue reading

آیا اسرائیل می‌تواند ایران را از سوریه بیرون کند؟ / خالد صالح

اسرائیلی‌ها در عملیات‌ چند ماه اخیرشان در خاک سوریه، قرارگاه‌های نظامی، پایگاه‌های هوایی و انبارهای اسلحه ایران و نیروهای زیر فرمانش را مورد هدف قرار داده‌اند؛ این مواضع اما صرفاً «نوک پیدای یک کوه یخ عظیم»‌ اند. حضور ایران در سوریه عمیق‌تر و وسیع‌تر از کنترل چند پایگاه نظامی است، و شامل شبکه‌ای گسترده، پیچیده و نامرئی از سازمان‌ها و نهادهای نظامی و غیرنظامی می‌شود.صبر و فتح» شعار حزب‌الله برای مراسم عاشورای ۲۰۱۶ بود. اگرچه در فرهنگ شیعیان، تعبیر فتح تنها پیروزی نظامی نیست، اما در کمتر از سه ماه پس از عاشورا، این شعار برای آنها در خاک سوریه به واقعیت پیوست: با پشتیبانی زمینی نیروهای تحت فرمان ایران و با پشتیبانی هوایی جنگنده‌های روس، رژیم اسد با فتح حلب نخستین پیروزی بزرگش را بر شورشیان جشن گرفت. در طول یک سال و نیم بعد از این اتفاق، این کفه فتح بود که در ترازوی تحولات سوریه بر سنگ صبر می‌چربید.

پیروزی منطقه‌ای جمهوری اسلامی پس از فتح حلب، واقعیتی است انکارناپذیر. اکنون اما سه چالش عمده می‌تواند ورق را در سوریه برای ایران برگرداند.

نخست، چالش دیپلماتیک. پس از خروج آمریکا از برجام، فشار جهانی برای مهار نفوذ منطقه‌ای ایران از طریق اهرم‌های اقتصادی و سیاسی به شکلی بی‌سابقه افزایش یافته است و در این شرایط، تل‌آویو درصدد استفاده از روابط دوستانه‌اش با کرملین، برای تشدید این فشار است.

دوم، چالش نظامی؛ از ماه فوریه و پس از ورود یک پهپاد ایرانی به حریم هوایی اسرائیل، این کشور به طور منظم و پی در پی، در حال بمباران پایگاه‌های نظامی ایران در سوریه است.

و سرانجام، چالش داخلی؛ اعتراضات سراسری دی ماه نشان داد که مردم ایران به هیج وجه از ماجراجویی رهبرانشان در سوریه و هزینه‌های آن خشنود نیستند، و خواستار خروج سپاهیان ایران از سوریه‌اند.هیچ جایی برای ایرانی‌ها در سوریه نیست»

موضع اسرائیلی‌ها نیز در مورد مداخله ایران در سوریه، یک‌جانبه، مطلق و انعطاف‌ناپذیر است: حضور ایران در هیج نقطه‌ای از سوریه برای تل‌آویو قابل تحمل نیست.

بنیامین نتانیاهو نخست‌ وزیر اسرائیل پیش از آغاز تور اروپایی‌اش برای دیدار با صدراعظم آلمان، رئیس‌ جمهور فرانسه و نخست‌ وزیر بریتانیا تأکید کرد: «خروج ایران از جنوب سوریه کافی نیست. ایران باید از کل سوریه خارج شود.»

نقشه حملات اسرائیلی‌ها به مواضع ایران در سوریه، و پراکندگی نقاط مورد هدف قرارگرفته، به خوبی مؤید این رویکرد سخت‌گیرانه و حداکثری آنهاست. برای مثال، شواهد حاکی از آن است که حمله یکشنبه ۱۷ ژوئن به شهرک الهری در نزدیکی مرز سوریه و عراق، کار اسرائیل بوده است. بنا به گزارش‌ها، در این حمله بیش از ۲۰ شبه‌نظامی حشد شعبی، وابسته به ایران، کشته شده‌اند.

عملیات هوایی اسرائیل در شرقی‌ترین نقطه سوریه حاوی پیامی روشن به تهران است: هیچ نقطه‌ای از خاک سوریه برای ایرانی‌ها امن نیست.

همین سایه سنگین اسرائیل بر سوریه باعث شده ارتش سوریه نتواند تکلیف شورشیان را در جنوب این کشور یک‌سره کند.

سؤال اصلی اما این است: آیا رفت و آمد دیپلمات‌ها میان مسکو و تل‌‌آویو و موشک‌ها و جنگنده‌های اسرائیلی، واقعاً می‌توانند ایران را وادار به عقب‌نشینی از سوریه کنند؟

«خون و پول زیاد»

۱۴ ژوئن، بشار اسد در مصاحبه با شبکه تلویزیونی العالم اعلام کرد که هیچ مخالفتی با ایجاد پایگاه‌های نظامی ایرانی، مشابه پایگاه روس‌ها در لاذقیه، ندارد. در همین مصاحبه، رئیس ‌جمهور سوریه با بیان اینکه روابط ایران و سوریه ۴۰ ساله و پایدار است، تأکید کرد که ایران در سوریه خواهد ماند و این حضور قابل مذاکره و معامله نیست.

اگر برای اسد، حضور ایران یک موضوع حیانی است، برای حکومت ایران، حضور در سوریه یک مسأله ناموسی و جنگی وجودی است.

در سال ۲۰۱۳، مهدی طائب، رئیس قرارگاه عمار، گفته بود: «سوریه استان سی و پنجم ایران است… اگر دشمن به ما هجوم کند و بخواهد سوریه یا خوزستان را بگیرد، اولویت با این است که ما سوریه را نگه داریم. چون اگر سوریه را نگه داریم، می‌توانیم خوزستان را هم پس بگیریم. اما اگر سوریه را از دست بدهیم، تهران را هم نمی‌توانیم نگه داریم.»

توماس ژونو، تحلیل‌گر مسائل سیاسی خاورمیانه معتقد است که «ایرانی‌ها آن قدر پول و خون در سوریه هزینه کرده‌اند که حاضر به خروج از این کشور نباشند. اگرچه اسد روی کاغذ در قدرت باقی مانده است، اما برای تثبیت رژیم او هنوز کارهای زیادی باید انجام شود.»

رئیس جمهور سوریه نیز در مصاحبه اخیرش به «خون هزینه‌شده» ایرانی‌ها اشاره کرد. به نقل از محمدعلی شهیدی، رییس بنیاد شهید، تا پایان اسفند ۹۵، دوهزار و صد «مدافع حرم» در سوریه کشته شدند.

به بهای همین خون‌ها و البته صرف میلیاردها دلار، ایران جنگ را برده، اما فرایند مذاکرات صلح به اندازه جنگ خطیر و تعیین‌کننده است. روند صلح همچون فرایند جنگ می‌تواند همه چیز را تغییر دهد.

شبکه نظامی-مدنی ایران در سوریه: تودرتو و پیچیده

آنچه مشخص است، ایران خود را برای ایفای نقشی طولانی مدت و نظام‌مند در سوریه آماده کرده است. در این خصوص، تفاوتی تعیین‌کننده میان رویکرد ایرانی‌ها و اسرائیلی‌ها به اسرائیل وجود دارد؛ برنامه ایران برای سوریه، برخلاف اسرائیل، یک برنامه منظم و بلندمدت است، و عملیات‌های غیرمنظم و کوتاه مدت اسرائیل نمی‌تواند آن را تغییر دهد.

اسرائیلی‌ها در عملیات‌های چند ماه اخیرشان در خاک سوریه، بیشتر پایگاه‌های نظامی و انبارهای اسلحه ایران و نیروهای تحت فرمانش را مورد هدف قرار دادند؛ این مواضع اما صرفاً «نوک پیدای یک کوه یخ عظیم پنهان»‌ اند. حضور ایران در سوریه عمیق‌تر و وسیع‌تر از کنترل چند پایگاه نظامی است، و شامل شبکه‌ای گسترده، پیچیده و نامرئی از سازمان‌ها و نهادهای نظامی و غیرنظامی می‌شود. پشت این شبکه، ایران حتی می‌تواند حضورش در سوریه را پنهان کند.

مهم‌ترین برگ برنده ایران در سوریه، قبل از هر چیز، نیروی عظیم انسانی است. لشکر مدافعان حرم ایران لشکر عریض و طویلی است از گروه‌ها و گردان‌های درهم تنیده، شامل سپاه قدس، نیروهای حزب‌الله لبنان و سوریه و گروه‌های شیعه عراقی (سپاه بدر، عصائب الحق، کتائب حزب‌الله، کتائب سیدالشهدا، لواء ابوالفضل العباس، لواء ذوالفقار و…)، گردان فاطمیون (متشکل از مهاجران افغانستانی در ایران) و گردان زینبیون (متشکل از شیعیان پاکستانی مقیم ایران).

به نقل از توماس ژونو، «نیروهای ایران دارای توانایی‌هایی ویژه برای فعالیت در خاک سوریه‌اند. آنها به ویژه در مسائل ضد-جاسوسی، امنیت اطلاعات و استتار بسیار خوب عمل می‌کنند. و با این اوصاف، کار برای اسرائیلی‌ها در سوریه بسیار سخت است.»

در کنار فعالیت‌های نظامی، ایرانی‌ها از کانال‌های رسمی و غیررسمی، در امور اقتصادی، خدمات اجتماعی (از ساخت بیمارستان تا تأسیس شاخه سوری دانشگاه آزاد) و بازسازی سوریه فعال هستند، و مجموعه این فعالیت‌ها  در جذب و بسیج نیرو به ایرانی‌ها بسیار کمک می‌کند.

بنا به گزارش فارین پالیسی، بنیاد جهادالبنا، وابسته به حزب‌الله –که بر بازسازی بیروت در سال ۲۰۰۶ نظارت داشت— هم‌اکنون مشغول انجام پروژه‌های احداث مدارس و جاده‌سازی در حلب و نقاط دیگر سوریه است.

ایران فعالانه در حال ایجاد «زیرساخت» ‌ برای اقامت طولانی مدت در سوریه است. و دست اسرائیل برای مهار نفوذ مدنی ایران در سوریه –به عنوان بستر و میانجی نفوذ سیاسی و اقتصادی— کاملاً کوتاه است.

اثر بومرنگی سیاست‌های منطقه‌ای ایران

مهم‌ترین چالش سیاست‌های منطقه‌ای ایران، نه در تل‌آویو که در خانه است. اعتراضات دی ماه گذشته در ایران حاوی این پیام روشن بود که بخش گسترده‌ای از مردم ایران از جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی ناراضی‌اند، و معتقد‌اند انرژی و ثروت عمومی کشور، به جای ماجراجویی نظامی در سوریه باید صرف حل مشکلات داخلی شود.

از دی ماه تا امروز، این نارضایتی به دفعات اعلام شده است. آخرین مورد مربوط به کسبه پاساژ علاء‌الدین است که یکشنبه ۲۴ ژوئن، پس از تعطیلی مغازه‌های خود، شعار «سوریه را رها کن» سر دادند (ویدئو در بالا)

علاوه بر ناخرسندی از هزینه‌های اقتصادی جنگ سوریه، شهروندان ایرانی نگران‌اند که رقابت و تنش ایران با عربستان و اسرائیل، باعث شعله‌ور شدن جنگی ویرانگر در منطقه شود.

از این بابت، سوریه که قرار بود عمق استراتژیک دفاعی ایران باشد، اکنون خود به شکل بالقوه به یک پاشنه آشیل امنیتی بدل شده است.

به معادله حضور ایران در سوریه، باید ناخرسندی اعراب سنی سوریه را افزود. آنها که بدنه اصلی مخالفان شورشی اسد در سوریه را تشکیل می‌دهند، قربانی اصلی سیاست‌های فرقه‌گرایانه تهران بوده‌اند.

از چشم آنها، ایران رهبر یک ائتلاف چندملیتی شیعه اشغالگر است؛ ائتلافی که انقلاب مردمی‌ آنها را ربوده است… آنها انقلاب‌شان را از ایران طلبکار‌اند، و این مانع و چالشی اصلی برای حضور بلندمدت ایران در سوریه است.

شبح نکبه بر فراز اسرائیل / لوموند دیپلماتیک، ترجمه ی بهروز عارفی

سازمان های سیاسی فلسطینی، سلسله کارزار سالیانه ای را که بین سی مارس و ١۴ مه برگزار می شوند، «راه پیمائی بازگشت بزرگ» نامگذاری کرده اند. ادامه خواندن Continue reading

ترکیه در آینه بحران‌هایش: از ژوئن ۲۰۱۵ تا ژوئن۲۰۱۸/ چرا اردوغان برای برگزاری انتخابات عجله دارد؟

خالد صالح

مردم ترکیه دیگر لازم نیست برای انتخاب “مستقیم” رئیس ‌جمهورشان تا نوامبر ۲۰۱۹ صبر کنند؛ آنها یک سال و نیم زودتر پای صندوق‌های رأی خواهند رفت. همزمان وضعیت اضطراری در این کشور برای سه ماه دیگر تمدید شده است. همه چیز در ترکیه تا اطلاع ثانوی، اضطراری، نابه‌هنگام و بحرانی است. ۱۸ آوریل، رئیس جمهور ترکیه، رجب طیب اردوغان پس از دیدار با دولت باغچه لی رهبر حزب راست‌گرای حرکت ملی اعلام کرد که انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی این کشور زودتر از موعد و در ۲۴ ژوئن برگزار خواهد شد. ۲۰ آوریل، این طرح در مجلس ترکیه با ۳۸۶ رأی موافق از مجموع ۵۳۸ رأی به تصویب رسید.

اردوغان دلایل زیادی برای اتخاذ چنین تصمیمی دارد: بهره‌مندی از مواهب پیروزی در جنگ عفرین –وقتی هنوز تنور آن داغ است—، ربودن فرصت سازماندهی از رقبا، ترس از تداوم کاهش محبوبیت به ویژه به دلایل اقتصادی، شتاب برای کسب اختیارات ویژه ریاست‌ جمهوری –که با همه‌پرسی قانون اساسی تصویب و پس از انتخابات اجرایی خواهد شد— و….

خود اردوغان اما می‌گوید این تصمیم را با توجه به تهدیدات موجود و نظر به شرایط خاص منطقه گرفته است. و حالا هواداران حزب حاکم عدالت و توسعه در ترکیه به استقبال آن رفته‌اند.

روزنامه طرفدار حکومت “صباح” نوشته است: «تهدیداتی که رئیس جمهور به آنها اشاره می‌کند، کاملاً واقعی و جدی هستند. نمی‌توان خطرات بزرگ داخلی و خارجی‌ای را انکار کرد که امروز امنیت، صلح و رشد در ترکیه را نشانه گرفته‌اند.» بسیاری از مخالفان اما معتقد‌اند بزرگ‌ترین تهدید برای ترکیه امروز خود اردوغان و رفتارهای فراقانونی اوست.

۱۶ آوریل ۲۰۱۷

ترکیه در سه سال گذشته دستخوش تحولات و چرخش‌های سیاسی بزرگ و تعیین‌کننده‌ای بوده است: از کودتای نافرجام تا تغییر قانون اساسی، از دستگیری رهبران حزب دموکراتیک خلق‌ها تا تهاجم به عفرین، از سقوط جنگنده روسیه و تنش دیپلماتیک مسکو و آنکارا تا چرخش اردوغان از غرب به سمت پوتین؛ و اینک، برگزاری زودهنگام انتخابات.

یکی از مهم‌ترین این تحولات، برگزاری همه‌پرسی اصلاح قانون اساسی در ۱۶ آوریل ۲۰۱۷ بود.

درست یک سال پیش، ۵۱ درصد مردم ترکیه در همه‌پرسی‌ای مناقشه‌برانگیز به تغییر نظام پارلمانی این کشور به نظامی ریاستی «آری» گفتند. در این همه‌پرسی، که نفس و شیوه برگزاری و نتیجه آن مورد انتقاد مخالفان حزب حاکم عدالت و توسعه بود، اصلاح ۱۸ اصل از قانون اساسی ترکیه به رأی گذاشته شد.

به موجب این اصلاحات که پس از انتخابات سراسری اجرایی خواهد شد، رئیس جمهور ترکیه از اختیارات ویژه‌ای، از جمله امکان دخالت در شورای عالی قضات و دادستان‌ها برخوردار خواهد شد. تعیین بخش عمده‌ای از قضات دادگاه قانون اساسی (که باعث از بین رفتن استقلال قوه قضاییه می‌شود)، و تصمیم در مورد اعضای شورای امنیت ملی، که یکی از مراکز اصلی تصمیم‌گیری در ترکیه است، از دیگر امتیازات ویژه رئیس جمهور آتی ترکیه است. همچنین رئیس‌ جمهور، دیگر برای شرکت در انتخابات ملزم به لغو عضویت حزبی نخواهد بود.

از همان زمان، بسیاری از منتقدان گفتند که اصلاح قانون اساسی و افزایش اختیارات ریاست‌ جمهوری، جامه‌ای است که اردوغان برای خود دوخته؛ و هشدار دادند که پس از تصویب این تغییرات، اردوغان می‌تواند در مقام یک «رئیس ‌جمهور مافوق دموکراتیک» دست‌کم تا سال ۲۰۲۹ در قدرت بماند. اکنون با اعلام برگزاری زودهنگام انتخابات، اردوغان مشتاق است زودتر از مواهب این اختیارات و امتیازات ویژه بهره‌مند شود.

هنگام برگزاری همه‌پرسی قانون اساسی، یکی از انتقادات اصلی حزب‌های رقیب، شرایط نابرابر آنها در کارزار انتخاباتی با حزب حاکم، به ویژه به خاطر وجود شرایط اضطراری در کشور بود. در آن ایام، برای مثال، اردوغان در فرمانی حکومتی الزام دسترسی برابر احزاب مختلف به آنتن‌های تلویزیونی را در دوران انتخابات لغو کرد.