نوشته شده در زنان توسط admin. افزودن پیوند یکتا به علاقمندی‌ها. Print This Post Print This Post

زنان در عراق، لبنان و ایران؛ بازپس‌گیری عرصه عمومی

در عراق، لبنان و ایران سیاست‌های نئولیبرالی، و نابودی ظرفیت‌های اقتصادی اقشار کم‌درآمد به نام تعدیل ساختاری، به اعتراض‌های گسترده منجر شده است. در عراق و لبنان اعتراض همچنان ادامه دارد، و در ایران، در پی سرکوب و کشتار گسترده معترضان، حضور خیابانی فعلاً از رمق افتاده است. معترضان در این کشورها بیش از همه شامل اقشار کم‌درآمد و در حاشیه بوده است؛ از جمله زنان به عنوان یک گروه اجتماعی بزرگ به‌ حاشیه‌ رانده شده، حتی بیش‌تر از مردان، بار گسترش نئولیبرالیسم را بر گرده‌های خود احساس کرده‌اند.

حضور زنان به طور خاص در اعتراض‌های اخیر سه کشور عراق، لبنان و ایران چگونه بوده است؟

حضور زنان در اعتراض‌های لبنان

اعتراضات گسترده از ۱۷ اکتبر در لبنان علیه سیاست‌های نابرابر اقتصادی دولت، و ناکارآمدی سیاستمداران آغاز شد و هزاران نفر را به خیابان‌ها کشاند. در لبنان (و همچنین در عراق) یک جلوه مهم اعتراضات خستگی مردم از نظام سیاسی فرقه‌گراست. در لبنان معترضان موفق شدن سعد حریری، نخست‌وزیر را وادار به برکناری کنند، و دو بار جلوی برگزاری جلسه مجلس را بگیرند.

«انقلاب اکتبر» لبنان شاهد حضور زنان در خطوط مقدم درگیری‌ها، سازماندهی تظاهرات، برگزاری تحصن‌ها، رهبری شعارها، و مباحثات سیاسی بوده است. در بسیاری از موراد زنان برای جلوگیری از حمله پلیس ضدشورش سپر انسانی تشکیل دادند. کارمن گها، فعال سیاسی و استاد دانشگاه آمریکایی بیروت در این باره می‌گوید: «زنان به طور طبیعی فضای خود در عرصه عمومی را طلب می‌کنند… ما شرکای واقعی این انقلاب هستیم.»[۱]در تاریخ سیاسی لبنان، همچون سایر کشورهای خاورمیانه، زنان همواره مورد تبعیض نظام فرقه‌گرایی بوده‌اند که آنها را نابرابر با مردان پنداشته و به حاشیه رانده است. در لبنان، در حال حاضر قوانین ناظر به ازدواج، طلاق، حضانت فرزند، و ارث بسته به دین افراد اعمال می‌شود. یکی از خواسته‌های اصلی معترضان ایجاد یک دولت مدنی غیرفرقه‌ای است که در صورت برقراری آن قانونی واحد و مستقل از شروط دینی در زمینه برابری جنسیتی اعمال کند

درست است که زنان در همه صفوف اعتراضات لبنان حضور دارند، و رسانه‌ها به این امر توجه ویژه‌ نشان داده‌اند، اما انتقاداتی نیز درباره تصویر رسانه‌ای زنان لبنانی مطرح شده است.

نی الراحی، فمینیست و فعال لبنانی، در مصاحبه با بی‌بی‌سی در این باره گفت: «زنان همیشه در اعتراضات حضور داشته اند … تفاوت در حال حاضر این است که پوشش رسانه‌ای بیشتری وجود دارد؛» این تصویر رسانه‌ای موجب شده که زنان لبنانیِ «انقلاب اکتبر»، در مقایسه با زنانی که در اعتراضات گذشته و اعتراضات سایر کشورهای عربی حضور داشته‌اند، بیشتر مورد ستایش قرار بگیرند. اما فعالان زنان برخی از این مداحی‌ها و ستایش‌ها برای زنان را کلیشه‌ای می‌دانند و معتقدند که کارکرد چنین توصیف‌های زیبایی‌شناسی، ابژکتیو کردن حضور زنان است.[۲]

در برخی از روایات، زنانی که برای زندگی بهتر و حقوق خود اعتراض می‌کنند، به خاطر ظاهر شیک و امروزی‌شان تحسین می‌شوند. الراحی این شیوه از تصویر کردن زنان را کوتاه‌بینانه و توهین‌آمیز توصیف کرد.

در اعتراضات دهه گذشته در سایر کشورهای عربی زنان همیشه تجربه مثبتی از حضور در خیابان‌ها نداشته‌اند. در جریان اعتراضات مصر که منجر به انقلاب و سپس کودتا در این کشور شد، موارد متعددی از تعرض و تجاوز جنسی به زنان گزارش شده بود. زنان در مصر و عراق برای پیوستن به برخی تجمعات احساس امنیت نمی‌کردند. وضعیت اما در حال تغییر است.

الراحی می‌گوید، در همه جا زنان را می‌بینیم، در سودان، در یمن، در مصر، در لبنان، در همه جا، زنان بار سیاست‌های ناعادلانه اقتصادی را به دوش می‌کشند؛ شاید حتی بیشتر از مردان. همه این تاکید بر حضور زنان در خط مقدم به خاطر کلیشه‌هایی است که وجود دارد و گفته می‌شود زنان نمی‌توانند خشونت و سبعیت را تحمل کنند، در حالی که اصلا این موضوع حقیقت ندارد.

حضور زنان در اعتراض‌های عراق

اعتراضات سراسری عراق از یکم اکتبر سال جاری در بغداد و مناطق جنوبی همچون بصره و کربلا و نجف آغاز شد، و با سرعت با دخالت نیروهای امنیتی و گروه‌های شبه‌نظامی وابسته به ایران به خشونت کشیده شد. با وجود کشته شدن بیش از ۳۴۰ نفر، اعتراضات ادامه دارد. به خصوص در بغداد معترضان توانسته‌اند با پایداری، حضور خود در میدان تحریر و برخی پل‌ها و اماکن اطراف آن را تثبیت کنند و آنها را برای مدتی به اشغال خود در آورند.

بر خلاف لبنان که حضور زنان در آن پررنگ گزارش شده، اعتراضات عراق در رسانه‌های جهان چهره‌ای مردانه از خود نشان داده است. بسیاری با اکتفا به این تصاویر رسانه‌ای اعتراضات عراق را بی‌ثمر و ضددموکراتیک دانسته‌اند، و از عدم حضور پررنگ زنان انتقاد کرده‌اند. با این وجود، وضعیت در عراق نیز رو به تغییر است. امروز حضور زنان در اعتراض‌های عراق به خصوص در میدان تحریر بغداد پررنگ‌تر از هر زمان دیگری است.

در غیبت کاربران ایرانی آنلاین، رسانه‌های حکومتی بارها نوشتند که زنان دارند «جنگ خیابانی» را رهبری می‌کنند.

از جمله مشرق نیوز از رسانه‌های نزدیک به سپاه با انتشار تصاویری از زنان در خیابان‌های ایران در میان درگیری‌ها نوشت: «در شرارت‌های اخیر میدانداری زنان چشمگیر بود و در صحنه‌های مختلف نقش ویژه‌ای واداشتن مردم به اعمال ساختارشکنانه دارند.»

در اعتراف‌های اجباری پخش‌شده از برنامه‌های امنیتی صدا و سیما هم تاکید بر «لیدر بودن زنان» با اعتراف‌گیری از برخی زنان زندانی تکرار ‌شد. کلمه رهبر را رسانه‌های حکومت با برگردان انگلیسی آن «لیدر» جایگزین کرده‌اند -انگار با لیدرگفتن بهتر می‌توانند این موضوع را القا کنند که این زنان از مردمان کشور نیستند، یا این اتهام را وارد کنند که این زنان از جای دیگری خط می‌گیرند و اختیار خود را ندارند.

مشرق در این باره نوشت: «در نقاط متعدد به‌ویژه حومه تهران، زنان ظاهراً ۳۰ تا ۳۵‌سال، نقش ویژه‌ای در لیدری اغتشاشات به عهده دارند.»

رضوانه محمدی، فمنیست و زندانی سیاسی سابق که به تازگی از ایران خارج‌شده در واکنش به هراس رسانه‌های حکومتی از زنان فعال در اعتراض‌ها می‌نویسند: «هول می‌کنند و با تعجب می‌گویند چرا زن‌ها لیدرهای این اعتراضات هستند؟ اعتراف تلویزیونی منتشر می‌کنند که این‌ها آموزش دیده‌اند.»

رضوانه محمدی سپس دلایل ساختاری حضور زنان را بر می‌شمرد و می‌گوید:

«همان زنانی که چهل سال تحقیر کرده‌اند و فرصت‌های برابر شغلی، تحصیلی و ورزشی را از آنان سلب کرده‌اند، توان اعتراض، سخن گفتن مقابل جمعیت و تشویق به پیش‌روی را دارند. چهل سال زنان را ناتوان نشان دادید، از هر فرصتی برای تحمیق زنان استفاده کردید. حالا همان زنان چشم در چشم شیطان صف اول اعتراضات هستند.»

هنوز شیوه‌های سازماندهی آزموده شده در اعتراضات آبان چندان بر ما روشن نیست، اما حضور پررنگ زنان این احتمال را پررنگ می‌کند که اعتراضات اخیر ممکن است آغاز نوعی سازماندهی موثر نیروهای اجتماعی، از جمله زنان، با تاکید بر عدالت اجتماعی در کنار عدالت اقتصادی باشد.

زمانه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>