- The Union Of People's Fedaian Of Iran - http://www.etehadefedaian.org -

راهکار غلبه بر کالایی شدن پزشکی؛ پزشک خانواده و نظام طب ملی /مزدک دانشور

Posted By admin On اردیبهشت ۳۱, ۱۳۹۴ @ ۸:۲۴ ق.ظ In اجتماعی | No Comments

[1]نگاهی انتقادی به تعداد بالای آزمایشات و پرتونگاریهای تجویز شده از سوی پزشکانمزدک دانشور
دندانپزشک و دانش آموخته انسان‌شناسی پزشکی

تأمین ۲۴/ تشخیص درست در امر پزشکی، بخش اساسی درمان است. به جز بیماریهایی که فعلا درمان ناپذیر و یا سخت و خاص تشخیص داده شده‌اند، در بقیه موارد تشخیص درست، مسیر درمانی را مشخص می‌کند و در صورت دسترسی به درمان امکان بهبود بیمار را می‌سر می‌کند.

اما آنچه از تشخیص در امر پزشکی ما می‌شناسیم در تاریخ پزشکی بر دو پارادایم و یا پایه ی‌شناختی می‌ایستد: طب سنتی و پزشکی مدرن.

الف- طب سنتی:

در طب سنتی، حکیم فردی است که در محکمه خود نشسته است و این محکمه عموما سال‌ها در یک محله مشخص قرار داشته و افرادی که به آن مراجعه می‌کردند، حکیم را می‌شناخته و حکیم نیز با آنان آشنا بوده است.

این آشنایی با خانواده فرد، مشکلات او، وضعیت اقتصادی و خورد و خوراکش و دغدغه‌های موجود در خانواده و محله اموری بود که از چشم حکیم دور نبود. برای همین مشکلاتی که فرد با آن دست و پنجه نرم می‌کرد، در زمینه‌ای اجتماعی شناخته می‌شد.

و علی رغم اینکه علت فیزیولوژیک و دقیق بیماری بر حکیم معلوم نبود و درمانهای مدرن در درسترس حکیمان قرار نداشت، حکیم می‌توانست درک اجتماعی تری از فرد بیمار داشته باشد و به اصطلاح درد او را بهتر بفهمد.

اما به علت آنکه این درک ناکافی بود و حتی بر باورهای عامیانه و‌گاه خرافی قرار داشت، نمی‌توانست راههای درمان بیماری‌ها را به صورتی نظاممند و صحیح بنمایاند، بنابراین مقهور پزشکی مدرن شد و جای خود را به او داد.

ب- پزشکی مدرن:

پزشکی مدرن، با دید و نگرش علمی خود (یعنی آزمایش و تکنیک محور بودن) پرتویی نو به شناخت علل فیزیولوژیک بیماری انداخت و علل بسیاری از بیماریهای واگیردار و عفونی را مشخص کرد و راههای درمان متناسب با آن را نیز یافت.

کشف آنتی بیوتیک‌ها و دیگر داروهای بیولوژیک کار پزشکان را بسیار آسان کرد. به شرط شناخت بیماری، جراحی و درمان دارویی در خدمت پزشکان مدرن قرار گرفت تا بیماری را ریشه کن کنند و سعادت بشری را به جامعه انسانی هدیه بدهند.

جامعه عاری از بیماری اما با به صحنه آمدن بیماریهای سبک زندگی دیگر فقط یک توهم بود. چاقی و دیابت و بیماری عروقی و سرطان اگرچه در تاریخ بشری حضور داشتند ولی میزان بالای آن در نیمه دوم قرن بیستم پزشکان مدرن را به محدودیت‌هایشان آشنا کرد.

بروز و گسترش ایدز به عنوان یک بیماری عفونی تیر خلاصی بود به رویکرد مدرن در پزشکی. زیرا هیچ دارویی بر ویروس عامل بیماری ایدز تأثیر نهایی نداشت (و تا به حال نیز ندارد) و از دیگر سو بیماریهای عفونی به صحنه بازگشتند و این بار با چهره‌ای مقاوم‌تر از پیش و پزشکی نیز حتی پس از تشخیص کاری از پیش نمی‌برد.

جزئی نگری و تخصص گرایی در پزشکی مدرن

پس به نظر می‌رسید که پزشکی مدرن و شیوه نگرش آن به بیماری دچار محدودیتهای‌شناختی است. محدودیتهای عملی پزشکی مدرن فقط معطوف به درمان بیماران نبوده و نیست، بلکه جزئی نگری آن خود مشکلی دیگر در امر شناخت و درمان ایجاد کرده است.

پزشکان مدرن دیگر حکیمان سابق نبوده و نیستند که در نشست و برخاست با افراد یک محله زیسته باشند و از خورد و خوراک و غم و شادی‌هایشان با خبر باشند. آن‌ها انبانشان از دانش روز پر است اما تا شناخت انسان و زمینه‌های اجتماعی-اقتصادی بیماری راه بسیار دارند.

پزشکان با دید مدرن خود به شدت جزئی نگرند. آن‌ها بیماری را در متن جامعه و اجتماع محلی و سنت‌ها و فرهنگ‌ها نمی‌بینند بلکه بیولوژی را می‌شناسند و مولفه‌های کمی خون و تاریک روشنای عکسهای رادیوگرافی یا دیگر انواع گرافی‌ها را.

وقتی دید پزشک محدود به بیولوژی باشد و نگاهش bio-medicine آن وقت دیگر نمی‌توان انتظار داشت که وقتش را برای این تلف کند که بیمار را بشناسد و از روزمرهٔ زندگی‌اش‌شناختی پیدا کند و با او احیانا نشست و برخاستی کند و…

بلکه با‌‌ همان دیدار اول ردیفی از ازمایش‌ها و رادیوگرافی‌ها برای بیمار تجویز می‌کند تا اعداد و سایه روشن‌ها به جای بیمار برایش حرف بزنند و از بیماری سخن بگویند. این جزئی نگری در امر شناخت بیماری به یک مسأله دیگر نیز دامن زده است و آن تخصص گرایی است.

گستت اعتمادی میان پزشک- بیمار

در ایران شهرنشین، پزشک عمومی دیگر سالهاست از معادله اعتماد بیماران خارج شده است. یکی از عوارض طب زدگی در جوامع توسعه یافته (چون آمریکا) و در حال توسعه چون ما همین مساله است که بیماران به علت بالارفتن سطح توقع و سوادشان، رابطه با پزشک را به چالش می‌کشند و از آنجا که به عنوان مشتری (یعنی فردی که در حال خرید درمان است) به پزشک مراجعه می‌کند حق خود می‌دانند که در رابطه با خدمات ارائه شده نظر بدهد.

پزشکان برای اینکه بتوانند رابطه از بالا به پایین خود را با بیماران حفظ کنند، به دنبال سنگر گرفتن پشت تخصص‌های آنچنانی، فلوشیپهای خارج از کشور و سمتهای استادی و استاد تمامی می‌روند.

این تخصص گرایی اما این پزشکان و بیماران را از یکدیگر بیگانه می‌کند. اولین مشکل از سوی بیماران است که برای هر دردی تلاش می‌کنند فوق تخصص آن درد را بیابند و به همین دلیل مراجعات این پزشکان به طرز نامتناسبی زیاد می‌شود، مشکل دوم از سوی پزشکان است.

این پزشکان متخصص با این همه مراجعه کننده اولا فرصت معاینه کامل و توجه لازم به بیمار را ندارند پس آزمایش و رادیوگرافی و‌ام آر آی را جانشین عمل تشخیصی خود می‌کنند و از جانب دیگر به واسطهٔ تخصصی بودن رشته‌شان، امور را فقط از دید تخصصی خود می‌بینند و برای هر یک از مشکلاتی که به چشمشان می‌‌اید از دید خود، آزمایش تخصصی خاصی را تجویز می‌کنند تا بتوانند به سرعت به تشخیص برسند.

مشکلات ساختاری

مشکل دیگر مساله ساختاری است. به علت نبود یک سامانهٔ بهداشتی-درمانی به هم پیوسته و دیجیتال که در آن آزمایش‌ها و رادیوگرافیهای مربوط به هر فرد ذخیره شود، و از جانب دیگر مراجعه بیماران به پزشکان مختلف و متفاوت باعث می‌شود که پزشکان هنگام برخورد با بیماران جدید، برای جبران شناخت نداشته‌شان از بیمار آزمایش‌های جدید و رادیوگرافی‌های تازه تجویز کنند.

کالایی شدگی در درمان

مشکل بعدی مساله نفوذ کالایی شدگی در امر درمان است. پزشکان همچون دیگر اصناف در نظام تولید سرمایه داری باید به فکر بازگشت سرمایه و تأمین سودآوری خود باشند. یکی از راههای افزایش سودآوری ایجاد کورپوریشن یا شرکت‌های انحصاری است.

این شرکت‌ها در شکل پزشکی خود، تجمیعی از مراکز درمانی، آزمایشگاهی و پرتونگاری هستند. به چنین ترکیب کاملی بیمارستان خصوصی اطلاق می‌شود و گردش سرمایه در آن فقط وقتی کامل می‌شود که بیماران، مراجعات مکرری به هر یک از این بخش‌ها داشته باشند و در بد‌ترین حالت آن، نوعی تبانی در بین پزشکان شکل می‌گیرد که بیماران را به یکدیگر «پاس» می‌دهند، تا هر یک از بخش‌ها بتواند سهم خود را از بیمار دریافت کنند.

این رابطهٔ مالی بین برخی پزشکان فقط در بیمارستان خصوصی اتفاق نمی‌افتد بلکه می‌تواند بین مطب‌ها، داروخانه‌ها، آزمایشگاه‌ها و پرتونگاریهای متفاوت نیز چنین قرارهایی موجود باشد، ولی باید دانست که بیمارستان خصوصی نقطهٔ اوج بهره وری سرمایه دارانه از بیمار است و استثمار بیماران در این نهاد‌ها به ‌‌نهایت خود می‌رسد، چون انحصار کامل بر امر آزمایش، تشخیص، پرتونگاری و درمان وجود دارد.

راهکار پیشنهادی: پزشک خانواده و نظام طب ملی

در پایان و برای آنکه به سیاه نمایی متهم نشوم، راه حلی نیز برای این مسایل وجود دارد و آن در یک کلام، «پزشک خانواده و نظام طب ملی» است.

اولا پزشکان خانواده به صورت محلی به مراجعه کنندگان خدمات می‌دهند، بنابراین بیماران خود را می‌شناسند و از زمینه اجتماعی، اقتصادی و نظام باورهای آن‌ها دور و بیگانه نیستند و درست به همین علت از تشخیص پزشکی بهتری برخوردارند و نیازشان به آزمایش و پرتونگاری کمتر است.

دوم به خاطر انکه این نظام بر اساس وقت دهی و مراجعه طرح ریزی شده قرار دارد پزشکان موظفند معاینه‌های کاملی از بیمار به عمل آورند و حرف دل بیماران را بشنوند.

بسیاری از بیمارن به خصوص در سنین بالا به نوعی به توجه و محبت کادر درمانی احتیاج دارند و نه آزمایشات متعدد و پرتونگاریهای خطرناک و اگر یک معاینه کامل و با دقت از آنان به عمل بیاید شاید منشا دردشان راحت‌تر معلوم شود.

سوم اینکه با حذف تخصص گرایی افراطی و ایجاد نظام ارجاع، این پزشک خانواده است که به صورت حرفه‌ای می‌داند برای یک درد خاص باید به چه پزشک متخصصی مراجعه شود و از آن سو در این نظام به هم مرتبط آزمایش‌ها و پرتونگاریهای بیماران نه تنها گم نمی‌شود بلکه به علت وجود سابقه می‌تواند پایهٔ خوبی برای مقایسه نیز باشد.

به عنوان مثال اگر آنزیمهای کبدی بیماری در آزمایشهای سالیانه بالا باشد، متخصص داخلی را به تشخیص دقیقتری می‌رساند تا فقط با یک مراجعه با بالا بودن آنزیمهای کبدی پی ببرد. از همه مهتر آنکه با حذف رابطهٔ مالی با بیماران، پزشکان نه برای سودآوری بلکه به واسطهٔ ضرورت آزمایش و پرتونگاری تجویز می‌کنند و دیگر بیمار به شکل یک کالا دیده نمی‌شود که بتوان از آن سود بیرون کشید.

همهٔ خصیصه‌هایی که ذکر کردم در نظام پزشک خانواده و طب ملی وجود دارد، ولی انگار تصمیم بر آن است که به جای پرداختن به این طرحهای اساسی، ریختن پول در چاه ویل بیمارستان‌ها در اولویت وزارت بهداشت قرار بگیرد تا این نظام کالایی به زیست خود همچنان ادامه دهد و سود سرمایه‌های انحصاری را تأمین کند.


Article printed from The Union Of People's Fedaian Of Iran: http://www.etehadefedaian.org

URL to article: http://www.etehadefedaian.org/%d8%b1%d8%a7%d9%87%da%a9%d8%a7%d8%b1-%d8%ba%d9%84%d8%a8%d9%87-%d8%a8%d8%b1-%da%a9%d8%a7%d9%84%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%b4%d8%af%d9%86-%d9%be%d8%b2%d8%b4%da%a9%db%8c%d8%9b-%d9%be%d8%b2%d8%b4%da%a9-%d8%ae

URLs in this post:

[1] Image: http://www.etehadefedaian.org/wp-content/uploads/2015/05/پزشکی.jpg

Copyright © 2011 Etehade Fedaian. All rights reserved.