نوشته شده در سیاسی توسط admin. افزودن پیوند یکتا به علاقمندی‌ها. Print This Post Print This Post

اوضاع عراق بعد از سقوط موصل / حماد شیبانی

عصر روز ۵ شنبه، نوری مالکی، در حالی که شناخته شده ترین چهره هاى سىاسى ائتلاف ” دولت قانون “از جمله “دشمنان” و رقبایش مثل حیدر عبادی نخست وزیر جدید در اطراف او بودند، بر پرده تلویزیون دولتی عراق ظاهر شد تا کناره گیری خود را از مقام نخست وزیری اعلام کند؛ همان کانالی که چند روز پیشتر، در رأس گروهی کوچکتر و کم اهمیت تر از همین دار و دسته در ان ظاهر شده بود تا با لحنی عصبانی و مصمم، از مقاومت در برابر توطئه ” ای که در جای دیگری خارج از مرزها برای حذف وی چیده شده “صحبت کند. در آن “شو” تلویزیونی مالکی بدون اشاره به نام مرجعیت شیعه که “مأمور” ابلاغ شرایط جدید به اوشده بود ، مقامات آمریکا را مورد سرزنش و انتقاد قرار داد که چرا برخلاف سنت یک دولت دمکرات، که قاعدتا باید به رأى مردم کشورهای دیگر احترام بگذارد، از یک روند غیرقانونى علیه او پشتیبانی میکند . او تصمیم غیرقانونی “آقاى رئیس جمهور محترم ” را در برگماری نخست وزیر جدىد، مورد استهزاء قرار داد واعلام داشت که نه تنها به این حکم تن نمیدهد بلکه ، خود را برای ادامه اشغال پست نخست وزیری محق میداند . مالکى همچنىن خبر داد که از رئیس جمهور جدید ،دکتر فؤاد معصوم ، به دلیل ارتکاب دو مورد نقض قانون ( ۱- عدم اعلام به موقع نامزد ریاست جمهوری به مجلس و۲- نادیده گرفتن حق قانونی او برای نامزدی پست نخست وزیری – به عنوان رئیس فراکسیون ائتلاف دولت قانونى و رئیس بزرگترین حزب این ائتلاف و با وجود بیشترین تعداد کرسی نمایندگى) به دادگاه قانون اساسی شکایت کرده و منتظر تشکیل دادگاه است. در همان زمان، مالکى، نیروهای امنیتی و نظامی و میلیشیای تحت فرمان خود را در مراکز مهم بغداد از جمله نزدیکیهای کاخ ریاست جمهوری بگونه ای مستقر کرده بود که از آن بوی آمادگی برای اقدام نظامی ، جهت به کرسی نشاندن اعتراضش می آمد. فردای آن رجزخوانی ، کفن پوشان همیشه در صحنه و تحت فرمان مالکى با علم و کتل به خیابانها فرستاده شدند ، تا با نشان دادن پشتیبانی “مردمی” مشت محکمی بر دهان مخالفان بکوبند. غافل از آن که کشتیبان را سیاستى دگر آمده و دوران این “مأمور ” به سر رسیده است و حداکثر، به یمن خوش خدمتیهای قبلى، ممکن است تضمینی در حد مصونیت از پیگرد قضائی دریافت کند، آنهم در صورت کناره گیرى از دخالت در سیاست. آری مالکی در آخرین ظهور اجباری تلویزیونى خود ، در حالی که به زحمت سعى مى کرد خود را عادى جلوه دهد، طی بیاناتى اکراه آمیز اظهارداشت که به میل خود به نفع برادرش حیدر العبادى – همان کسی که در پیام قبلی در باره اش گفته بود که صلاحیت نمایندگی هیچ گروهی را ندارد- به عنوان نماینده ” ائتلاف دولت قانون ” ، کناره گیری میکند تا راه را برای موفقیت یک پروژه سیاسی، در راستای منافع ملی و نجات کشور هموار سازد . بدین ترتیب نورى المالکی مقام نخست وزیری را که به یارى سازش دو هدایتگر اصلی تحولات عراق بعد از صدام ، یعنی آمریکا در جایگاه سرکرده اشغالگران عراق و جمهوری اسلامی ایران ، بعنوان پشتیبان اصلى نیروهای معارض صدام حسین ، بویژه ائتلاف شیعه، به دست آورده بود ، بعد از دو دوره حکومت و رساندن کشور و مردم عراق به دروازه فروپاشی ، واگذار کرد. این جابجائی نیز به فرموده و درخواست مشترک مرجعیت نجف و پنتاگون و با تایید ولایت فقیه در ایران عملی شد و توده هاى مردم عراق گروگان این جابجائى پر ابهام شدند.

میدانیم که ابعاد بحران سیاسی در کشور عراق بسی فراتر از نقش وحضور این یا آن فرد و جناح مورد حمایت و دست نشانده آمریکا و قدرتهای منطقه ای حامى آن است. حاکمیت جدید عراق بر پایه ساختارى بشدت غیرمدنی استوار بود. تقسیم قدرت بر مبنای طایفه محوری و سیاستهای تبعیض آمیز، انتقامجویانه و مرکزگرایانه “دولت قانون” علیه گروه هاى غیرشیعه، مردم مناطقی را که پایگاه توده ای رژیم گذشته بحساب می آمد، عملا به حاشیه رانده بود. این وضع ، در کنار تدوین و برقرارى قوانین و نهادهای شبه جمهوری ، مبتنی بر امتیازات عشیره ای ، اتنیکی ، طبقاتى ، دینی و مذهبی و حتی جنسیتی ، بویژه در فضای نظامی حاکم و بطورکلى فقدان امنیت اجتماعی، جملگی نتایج پروژه شومی بود که آمریکا برای تضمین تداوم غارتگری خویش در این سرزمین به جا گذاشت . البته در این میان وضعیت استثنائى کردستان و برخوردارى حکومت اقلیم از پشتیبانى وسیع توده اى و امنیت نسبى، که به اعتبار شرایط دوران پیش از صدام در این خطه برقرار بود، و عملا از سیطره دولت مالکى در امان بود را مى بایست جداگانه بررسى کرد و نقاط ضعف و قوت آن را بویژه در مواجهه با شرایط جارى در نظر گرفت.

طی هشت سال زمامداری نورى مالکی، وخامت اوضاع این کشور ، با دخالت فرصت طلبانه جمهورى اسلامی و سایر رژیمهاى همسایه که برای چنگ انداختن به تکه ای ازغنیمت بر جامانده از سقوط صدام ، دندان تیز کرده بودند ، تشدید شد. مشکلات ناشى از خروج شتابزده نیروی اشغالگر نیز اىن نابسامانیها را پیچیده تر کرد . از این رو هرچند همه این آشفتگیها را ، نمیتوان فقط به گردن مالکی انداخت ، با اینهمه رفتار دیکتاتورمنشانه شخص او و شکستهاى متوالی دولت در حل مشکلات کشور و نیز اتکا بر گزینه نظامی – امنیتی در برخورد به مخالفتها و اعتراضهای داخلی ، اعم از اعتراضاتى که از سوی کنشگران مدنی در شهرهای بزرگ مثل بغداد وبصره صورت مىگرفت و یا برخوردهاى نظامى نا کام با عشایر و قبایلى که سهم خود را در قدرت مطالبه میکردند، او را در چنان مخمصه ای قرار داد که نزدیکترین یاران و پشتیبانانش نیز کم کم تنهایش گذاشتند. ماه گذشته ، فرار خفتبار لشکریان هفتاد هزار نفری تحت امر مالکی و بجا گذاشتن پیشرفته ترین تسلیحات و تجهیزات و پول نقد، معادل دهها مىلىارد دلار فقط در موصل، برای داعشیان، ضربه اى نهائی بود که کمر مالکی را شکست. در چنین شرایطی مشکلات جدید میان مرکز و اقلیم بروز کرد. فرماندهان ارتش در استان کرکوک ، در وحشت از داعش ، سنگرهای خود را ترک و از منطقه خارج شدند. مواضع تخلیه شده به وسیله پیشمرگان اقلیم کردستان پر شد ، مالکى و دولتش بجای پیش گرفتن سیاستی آشتى جویانه با اربیل و تلاش در جهت کاستن از اختلافات با اقلیم، بویژه در زمینه پرداخت شش ماه بودجه مسدود شده آن در بغداد، و بجاى ارسال تسلیحات استحقاقی و مورد نیاز پیشمرگان کردستان به عنوان بخشی از ارتش عراق. کردها را به تبانی با داعشیان متهم کرد . او در تلاش براى توجیه بى کفایتى خود، در پاسخ به بارزانی که از سیاست حکومت مرکزى در مورد مناطق سنى نشین انتقاد مىکرد، دولت اقلىم را به سوءاستفاده از شراىط و انضمام یکطرفه کرکوک به کردستان و “سرقت “منابع نفتى متهم کرد. بارزانى، نوری مالکی را مسبب سقوط موصل دانست و تصریح کرد ، اجازه نخواهد داد مردم کردستان قربانى ستیزه جویى ناشى از سیاست مخرب دولت مرکزى شوند. اوتأکید نمود که کردها ، تا حل شدن مسائلشان با حکومت مرکزی ، خود را فقط به دفاع از مرزهای کردستان به شمول کرکوک موظف میدانند. در تداوم مبادله اىن اتهامات ، وزرای کرد از کابینه استعفا دادند و حکومت اقلیم اعلام داشت که هرگونه همکاری با دولت مرکزی را در صورت اصرار مالکى بر ماندن در پست نخست وزیری ، متوقف خواهد کرد. مسعود بارزانى همچنین با توجه به اینکه کرکوک در عمل به کنترل نیروى پیشمرگه درآمده بود، اعلام داشت در وضعیت جدید که کشور عراق در عمل به سه بخش تقسیم شده است ، موضوع رفراندم بر سر تعیین تکلیف استان کرکوک در رابطه با قلمرو جغرافیایى اقلیم ، که در قانون اساسى پیش بینى شده بود، و مالکى همواره انجام آن را به تعویق انداخته است ، عملا منتفى شده است . فراتر از این ، او اعلام کرد از ساکنان اقلیم خواهد خواست تا طى یک رفراندوم قانونى در باره سرنوشت آینده کردستان تصمیم بگیرند( تدارک رفراندوم اکنون در دستور کار پارلمان کردستان قرار دارد.هرچند با انتخاب نخست وزیر جدید ممکن است در زمان بندى اجراى آن تغیراتى حاصل شود ) . از دید مسعود بارزانى ، بازگشت اوضاع کشور به شرایط عراق پیش از سقوط موصل منتقى است .

به این ترتیب در حالى که بخشهاى مهمى از استانهاى سنى نشین مثل أنبار و تکریت ، به تسخیر داعش درآمده و خلافت اسلامى برپا شده بود، مالکى در رؤیاى بازسازى ارتش این دفعه از مىان لشکر بیکاران و جوانان شىفته شهادت و عمدتا مفتون وعده روحانیون براى “دفاع از عتبات عالىات”بود و به اىن ترتىب در حالیکه که “خلافت اسلامى” مشغول گسترش دامنه فتوحات خویش بود و با شمشیر شریعت و پیشرفته ترین تسلیحات غربى و در میان بهت وحیرت جهانیان صدها شهروند مسیحى ،ایزدى ، کرد، شیعه و حتى سنى را که تن به بیعت نداده بودند، از دم تیغ گذراند و زنان ودختران آنها را أسیر مى کرد و مىلىونها تن دیگر را فرارى داده واموال آنها رامصادره مینمود، زیر پاى مالکى خالى شد و تصمیم گرفت به زادگاهش در کربلا پناه ببرد . بحران چنان گسترده شد که ابعاد آن از حدود موجودیت و یکپارچگى عراق تجاوز کرد و خطر به مرزهاى “امنیت منافع بین المللى ” یعنى چاههاى نفت وگاز نزدیک شد. کاروان حقوق بشر اروپایى – آمریکایى، که در جریان کشتار یکماهه غزه ، بکلى کر و کور شده و در گل نشسته بود ، با نزدیک شدن لشکر داعش به مناطقى که ورود به آن، منافع غربیها را به مخاطره مى انداخت، گردن راست کرد و مداخله حساب شده و “محدود” با هدف جلوگیرى از پیشرفت بیشتر داعش، و نه نابودى کامل آن – و چه بسا ایجاد نوعى توازن میان داعش ودیگرنیروهاى درگیر – در دستور کار فرماندهى ناوگانهاى آمریکا قرار گرفت . هواپیماهاى بدون سرنشین ، اعم از شناسایى یا عملیاتى و همچنین بمب افکنها ، در هماهنگى مستقیم با نیروهاى پیشمرگه و حتى بدون اطلاع فرماندهان ارتش تحت امر مالکى به کار افتاده اند. سیل سلاحهاى پیشرفته ، در مقیاس آنچه که داعشیها با اتکاى به آن ، شریعت خوف انگیز رحمانى را بسط میدهند، در اختیار اقلیم قرارگرفته است . صدها کارشناس آمریکاىى به هدف آموزش کردها و نظارت بر عملیات جنگى و کنترل اوضاع در اقلیم مستقر شده اند. زمزمه هایى مبنى بر اینکه امریکائیها ، به رهبران قبائل سنى ، از طریق شخصیتهاى مورد اعتماد خود ، پیام داده اند که اگر قباىل خود را علیه نیروهاى تندرو داعش سازمان دهند ، میتوانند مانند کردها روى کمک نظامى غرب حساب کنند . در این میان به نظر میرسد جمهور اسلامى که ، بعد از سقوط موصل ، به گونه اى شتابزده و به بهانه دفاع از اماکن مقدس ، خود را میان معرکه انداخت و اخبار مربوط به حضور گردانهاى سپاه،به فرماندهى سردار سلیمانى ، از همکارى آنها، در عملیات مشترک ، با نیروى پیشمرگه در برخى جبهه ها حکایت میکرد، حالا باید سیاست خود را مورد بازبینى قرار دهد. مفسران و ناظران سیاسى با اشاره به انتقادات رهبران شیعه ، از توافقهاى یکجانبه و مستقل میان کردها و امریکا ، درباره وحشت آنان از تغىىرات در توازن قوا به زیان خود سخن میگویند . درست در چنین شرایطى ، چانه زنى بر سر تقسیم پستهاى کلیدى ، در ترکیب هیئت دولت بویژه بر سر وزارتخانه هاى مربوط به امنیت ، داراىى ، نفت و خارجه میان گروههاى قدرت بالا گرفته است . گروههاى سنى تضمینهاى لازم براى جلو گیرى از تکرار شرائط قبلى را مطالبه میکنند. حکومت و پارلمان اقلیم و غالب مردم در کردستان ، همچنان خواستار حل مسائل فى مابین اقلیم و مرکز ، پیش از هرگونه توافق براى شرکت در دولت هستند . حیدر عبادى ، سیاستمدار و تکنوکراتى است که فعلا مورد توافق همه طرف هاى منازعه قرار اما اسیر در زنجیر ائتلاف و جبهه اى که ریاست آن با مالکى است. او در میانه یک باطلاق مخوف و مین گذارى و بازار مکاره فروش مناصب وزارتى این روزها به دنبال پیدا کردن عصاى سحرآمیزى است که با آن گره تشکیل کابینه آش را بگشاید . آنچه واقعى است ، منطقه ما از دروازه عراق وارد تونل تاریک و پر مخاطره اى شده است که سر نوشت مردمانش بى کمترین حضور و دخالت آگاهانه آنها و بگونه اى غیر دمکراتیک در حال رقم خوردن است.

حماد شیبانى ٣٠ مرداد ٩٣

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>